İlginç Mesleklerin Oluşumu

Meslekler, toplumda bir ihtiyacı karşılayan işlerin ve görevlerin, eğitim ve toplumsal kurallarla düzenlenerek sistematik olarak yapılanmış halidir. Daha öz ifade etmek gerekirse, meslekler birer toplumsal ihtiyacı karşılayan hizmetlerdir diyebiliriz.

Bazı ilginç mesleklerin ise birtakım ilginç ihtiyaçları karşıladığını düşünebiliriz. Bu ilginç ihtiyaçlar, günlük yaşamda daima karşılanmasına gerek duyulan beslenme, barınma, sağlık, güvenlik, eğitim gibi temel ihtiyaçların dışında kalan bazı ilginç ihtiyaçlar olabilir. Örneğin eğlence, oyun ve güzellik gibi.

İlginç meslekler nelerdir? Nasıl ve ne zaman ortaya çıkmıştır?

2010 yılında Amerika’da en çok ziyaret edilen ve Mayıs 2019 itibarıyla her ay 250 milyondan fazla ziyaretçiye sahip olan iş bulma sitesi Indeed.com ’da yayınlanan “En İlginç 100İş (100 Most Interesting Job)” başlıklı makalede, ortalama maaşı en düşükten en yükseğe doğru 100 ilginç meslek sıralanmıştır (100 Most İnteresting Jobs, 2020). Bu mesleklerden ilk 10’da video oyun tasarımcısı, aktör, kayak eğitmeni, bakıcı, pasta ustası, çiçekçi, düğün danışmanı veya planlayıcısı, çiftçi, ikram servisi yapan kişi veya kuruluş ve stilist gibi meslekler yer almaktadır.  

Burada bahsedilen mesleklerin bazılarının, bakıldığında, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde söz edilen birtakım ihtiyaçları tipik olarak karşıladığı görülebilir. İkram serivisi, pasta ustası, çiftçi gibi bir takım mesleklerin ilk bakışta fizyolojik ihtiyaçlara hitap ettiği çabucak anlaşılabilir. Öte yandan, video oyun tasarımcısı, düğün danışmanı gibi günümüzde elzem olan ancak temel ihtiyaçlar kategorisine net olarak oturtulamayan birtakım hizmet gruplarının olduğunu da görebiliyoruz.

İlginç meslekler nasıl ortaya çıkıyor?

Indeed.com’un “En İlginç 100İş”  başlıklı makalesinde bu mesleklerin hangi ölçüte göre ilginç olarak tanımlandığı açıklanmamıştır. Ancak listedeki meslekler ortalama yıllık maaşlarına göre en düşükten en yükseğe göre sıralanmıştır. Buna göre en ilginç ilk 20 mesleğin ABD’de aldıkları yıllık maaşlar $21.600 ile $33.180 arasında değişmektedir. Burada bahsettiğimiz bu meslekleri ve karşıladıkları ihtiyaçları ilginç kılan, yalnızca aldıkları ücret değil, aynı zamanda alışılmadık, yeni ve yaygın olmayan meslekler olmaları veya var olan eski mesleklerin yeniden yorumlanmasıyla ortaya çıkmalarıdır.

Örneğin, fotoğrafçılık çok eski ve genellikle serbest çalışılan bir meslek olmasına karşın, kadrolu fotoğrafçılık adı altında bu eski mesleğin yeni bir yorumu ile karşılaşabiliyoruz. Nedir kadrolu fotoğrafçılığı ilginç kılan? Tabii ki öncelikle aldığı iyi ücret ve sonrasında ise, sosyal medyada görünür olma telaşı ve yarışındaki tüm kurumlarda güncel bir ihtiyaç olması. Ne iş yapar kadrolu fotoğrafçı? Bir kurumun tüm fotoğraf işlerini üstlenen, güçlü bir bilgisayar ve dijital fotoğrafçılık bilgisine sahip bir meslek elemanı olarak, çalıştığı kurumun dijital görünürlük ihtiyaçlarını karşılar ve prestijine katkıda bulunur. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisindeki değer ve prestij basamağının güncel ve ilginç bir yorumu diyebiliriz dijital görünürlük ihtiyacı için. 

Benzer şekilde, düğün planlaycısının aslında tipik bir organizatör olduğu düşünülebilirse de, o yalnızca düğün organizasyonu işinde uzmanlaşmış ve buna odaklanmıştır. Dolayısıyla mesleklerin, güncellenen ihtiyaçlar doğrultusunda, giderek daha çok detaylara inen ve toplumdaki iş bölümünün net bir şekilde ayrıştığı hizmet kollarına bölündüğünü söyleyebiliriz.

İlginç İhtiyaçların İhtiyaçlar Hiyerarşisindeki Yeri

Ayrışan hizmet kollarının yanıt verdiği ihtiyaçlar zamanla değişkenlik gösterir gibi görünse de, aslında her birinin Maslow’un bahsettiği temel ihtiyaçlara ve ihtiyaçlar hiyerarşisine dokunmadan geçtiği düşünülemez.

İhtiyaçlar hiyerarşisi kavramı ilk kez, Amerikalı psikolog Abraham Maslow tarafından 1943 yılında yayınlanan “Theory of Human Motivation” başlıklı makalede ortaya atıldı. Bu makalede Maslow, ihtiyaçları bir baskınlık hiyerarşisi içinde ele aldı ve 5 grupta sınıflandırdı. Maslow, insanların en az 5 amaç dizisine veya bilindik isimlendirmeyle 5 temel ihtiyaca sahip olduklarını yazdı. Piramidin en altında fizyolojik ihtiyaçlar yer alırken, onu sırasıyla güvenlik, sevgi ve ait olma, saygınlık ihtiyaçları ile piramidin en üstünde kendini gerçekleştirme ihtiyacı izledi.

Maslow, ihtiyaçların bir baskınlık hiyerarşisinde olduğunu söylerken neyi kastetti? Burada kastettiği şey, en baskın olan amacın veya ihtiyacın insanın bilincini ele geçirerek onun kendi kapasitesini düzenleme ve iyileştirme gücünü organize edeceğidir. Bu esnada, en az baskın olan ihtiyaçlar ise göz ardı edilebilir, hatta unutulabilir. Daha açık bir ifadeyle, en baskın ihtiyaç olan fizyolojik ihtiyaçlar (açlık, susuzluk gibi) giderilmeden, piramitteki daha az baskın olan diğer ihtiyaçları (güvenlik, sevgi/ait olma, saygınlık ve kendini gerçekleştirme) gidermek için yeterli motivasyon gösterilemeyecektir. Fakat baskın olan ihtiyaçlar yeterince giderildiğinde ise, piramitteki daha az baskın olan diğer ihtiyaçlar, sırasıyla bilince hakim olmaya başlayacak ve tatmin edilinceye kadar davranışları yönetecektir.

İlginç İhtiyaçlar İlginç Değerler Doğuruyor

Maslow, aynı zamanda yüksek idealler, yüksek standartlar ve yüksek değerlerin teorinin tüm istisnalarından daha önemli olduğunu ve bu yüksek değerler uğruna insanların her şeyden vazgeçebildiğini belirtmiştir.

 

Ürün ve değerleme ile ilgili kitaplarıyla bilinen Shilito ve De Marle “Value:Its Measurement and Management (Değer: Ölçümü ve Yönetimi) adlı kitabında Maslow’un çoklu ihtiyaç teorisini değerler bazında ele almıştır. Önem sırasına göre düzenlenen ihtiyaçlar hiyerarşisinde, en önemli ihtiyaçlar karşılanmamış en temel ihtiyaçlardır. İnsanlar yiyecek, giyecek ve barınma gibi en temel ihtiyaçları karşılayacak ürünleri elde ettikçe, aidiyet veya saygı gibi ihtiyaçları için kendi değerlerini artırıp gelişirler.

Burada ihtiyaçları ilginç yapan unsurun değerler ve değer yargıları olduğunu görüyoruz. Günümüzde insanlar ve kurumlar nelere değer veriyor, neyi önemsiyorsa, o şey zamanla bir ihtiyaca dönüşüyor.

Çalışma değeri kavramını kariyer danışmanlığı alanına kazandıran Donald Edwin Super’a göre değerler sıklıklar içsel veya dışsal olarak sınıflandırılabilir. İçsel değerler, bir etkinlik ya da nesneye özgü olup ondan türerken; dışsal değerler, bir etkinliğe katılmanın ya da bir nesneye sahip olmanın sonuçları ve getirileri ile ilişkilidir.

İlginç meslekler ve onların karşıladığı ilginç ihtiyaçlar konusuna dönecek olursak, bu ilginç ihtiyaçlar, aynı zamanda güncel olan dışsal değerlerle, yani bir ihtiyacı karşılayan ürüne sahip olmanın sonuçları ve getirileri ile ilişkilidir. Kadrolu fotoğrafçılık örneğini ele alırsak, bu mesleğin prestij ihtiyacına hizmet ettiği, kişilerin ve kurumların dijital görünürlük ihtiyacını karşıladığını söylemiştik. Dijital görünürlük ihtiyacının karşılanması ne gibi sonuçlar ve getiriler ile ilişkilidir? Daha çok takipçi elde etmek, izleyici ve müşteri kitlesini genişletmek, tanıtım ve pazarlama konusunda hızlı sonuçlar elde etmek bu getiriler arasında sayılabilir. Benzer şekilde sosyal medya planlaması ve yönetimi ile ilişkili yeni mesleklerin kişilerin ve kurumların dijital görünürlük ve dolaylı olarak prestij ihtiyacına hizmet ettiği düşünülebilir.

İlginç Mesleklere Yatırım Yapmak İçin Gerekenler

Stem teknolojilerinin çocuklara öğretimi konusunda çalışan bir platform olan Builtbyme sitesinde, 2019 yılında Vitor Silva imzasıyla yayınlanan “The Evolution of Work and Best Jobsfor the Future (Çalışmanın Evrimi ve Geleceğin En İyi Meslekleri)” adlı makalede, 2009 yılında mühendislik, genetik danışmanlık, kolaylaştırıcılık ve eğitmenlik gibi mesleklerin popüler olduğu yazılırken; 2018 yılında yazılım ve sağlık alanındaki mesleklerin yanı sıra, sosyal medya yönetimi, uygulama geliştirme, bulut işlemleme uzmanı, sanal asistan gibi yüksek teknoloji gerektiren mesleklerin popüler olduğu belirtilmiştir. Yüksek teknoloji ile ilişkili bu mesleklerin karşıladığı ihtiyaçların birçoğunun artık insan eliyle değil, otomasyon kullanan ürünler ile karşılandığı da göz önünde bulundurulmalıdır. Sosyal medya yönetimi, sanal asistan, bulut işlemleme gibi birçok güncel ihtiyacı karşılayan teknolojik ürünler insanlara iş verirken, aynı zamanda hızlıca işsiz de bırakabiliyor.

 

İnsanların güncel ihtiyaçlarını ve değerlerini yakından izleyen ve değerlendiren girişimciler, yeni ve ilginç ihtiyaçları anında mercek altına alarak, bunlara yönelik hizmet kollarına hızlıca yatırım yapabileceklerdir. İhtiyaçlar ve değerler konusunda toplumun nabzını sürekli olarak ölçmek adına, araştırma şirketlerine de büyük iş düşmektedir. Doğru meslek seçmek ve doğru iş kollarına yatırım yapabilmek için, önümüzdeki dönemde insanların güncellenen, yeniden yorumlanan ve giderek ilginçleşen temel ihtiyaçlarının daha yakından izlenmesi gerektiği açıktır. 

Kaynaklar:

Silva, V. (2019). The evolution of work and best jobs for the future. Built By Me. https://www.builtbyme.com/evolution-work-best-jobs-for-the-future/

100 most interesting jobs. (2020, November 26) https://www.indeed.com/career-advice/finding-a-job/100-most-interesting-jobs sayfasından alınmıştır.

Shilito, M.L. ve De Marle, D. J. (1992). Value: Its Measurement, Design and Management. Wiley: New Jersey.

Super, D. E. (1962). The structure of work values in relation to status, achievement, interests, and adjustment. Journal of Applied Psychology, 46(4), 231–239. https://doi.org/10.1037/h0040109

Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396.