Erik Erikson’un Kimlik Kazanma ve Rol Karmaşasının 3 Temel Boyutu ve Mesleki Kimlik

Kimlik ve Mesleki Kimlik

Meslek seçiminin olmazsa olmaz koşulu kendini tanımak ve neyi en iyi ve severek yapabileceğini bilmektir. Psikoloji bilimi buna ilgi, yetenek, beceri ve yeterliliklerinin farkında olmak, der.

Kimlik denilince genellikle akla karakter ve diğer insanlarla uyum biçimleri gibi temel psikolojik özellikler gelir. Bu temel psikolojik özellikler ise kendimizi cinsiyetimize bağlı olarak nasıl algıladığımızı açıklayan cinsel kimlik ile diğer insanlarla ilişki biçimlerimize göre kimliği konumlandıran toplumsal kimliğe karşılık gelmektedir.

Kendini tanıma ve yeterliliklerinin farkında olma becerisi, Erik Erikson’un “İnsanın 8 Evresi” kitabında tanımladığı psikososyal gelişim aşamalarından, Kimlik Kazanma ve Rol Karmaşasına, yani ergenlik dönemine karşılık gelmektedir. Erikson’un açıklamalarında ergenlik dönemi, insanın 8 evresinde özel bir öneme sahiptir. Kimlik karmaşasını uygun şekilde ve doğru zamanda atlatan gençler, yaşamının geri kalan yıllarına daha sağlam bir kişilik yapısı ile devam edebilecektir.

Kimlik Kazanmada Deneyim Neden Önemlidir?

Kimlik Kazanma ve Rol Karmaşası, temelde deneyim ilkesine dayanır. Uygun kişisel deneyimler ile kendini, güçlü ve zayıf yanlarını, sınırlarını keşfeden bireyler, uygun pekiştirmeler ile karşılaştıklarında, kimlik karmaşasından güçlü bir benlik duygusu ile çıkarlar. Kendinden ve isteklerinden emin olamayanlar ve kendini yeterince tanıma fırsatı bulamayanlar ise, kendileri hakkında hep şüphe duyacak ve kendine güven duygusunu tam olarak yaşayamayacaktır.

Erikson, kimlik kavramını üç boyutta açıklamıştır; cinsel kimlik, toplumsal kimlik ve mesleki kimlik.  Cinsiyet özelliklerimize göre oluşan cinsel kimlik ile sosyal sınıf, aile ve alt gruplar gibi toplumsal yapılar ile aidiyet ilişkimize göre oluşan toplumsal kimlik psikoloji biliminin ön yüzünde çokça ilgi görür. Mesleki kimlik duygusu ise, kimlik duygusunun ilk akla gelen boyutları arasında yer almaz.

Hacettepe Üniversitesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümü öğretim üyelerinden Füsun Çuhadaroğlu Çetin Mesleki Kimlik Gelişimi makalesinde, mesleki kimlik konusunu hepimizin deneyimsel olarak yaşadığımızı ancak üzerinde pek de konuşulmadığını yazmıştır. Oysaki insanın neyi iyi yaptığına ve hangi becerilere sahip olduğuna vurgu yapan mesleki kimlik kavramı, toplumsal kimliğe de katkı sağlayan çok önemli bir boyuttur.  

Mesleki Kimlik Nasıl Gelişir?

Toparlarsak, kimlik gelişiminin her üç boyutu da birbirinden etkilenerek ve birbirini destekleyerek gelişebilir. Biri diğerinin gerisinde kaldığında, kimlik gelişiminin bir ayağı eksik olacaktır. Mesleki kimlik gelişimi, bireyi hayata hazırlayan ve sosyal ve cinsel kimlik boyutlarını destekleyen önemli bir ayaktır.

Erikson’un açıkladığı kimlik karmaşasının temelde deneyim ilkesine dayandığını ve uygun kişisel deneyimlerin bireyin kendini tanımasında önemli bir rol oynadığını belirtmiştik. Mesleki kimlik gelişiminde ise uygun deneyimler okullar ve eğitim sisteminin sunacağı okul dışı hizmetler tarafından oluşturulmalı ve gençlerin farklı, çeşitli ve uygun mesleki deneyimler yaşamaları sağlanmalıdır.

Öte yandan ergenlik dönemindeki gençlerin de kendini tanımak ve güçlü veya geliştirilmesi gereken yanlarının farkında olmak için yapabileceği bazı etkinlikleri Ergenlik Döneminde Kendini Tanımak İçin 5 Yol başlığında sıraladım. Keyifli okumalar dilerim!